Ga naar content
Open de hoofdnavigatie

De (hersen)wetenschap weet ook niet alles

Marij Middag blogt met regelmaat over hersenwetenschap, de nieuwste ontwikkelingen en wat haar verwondert. "Ik ben opgeleid om de fysieke wereld te onderzoeken. Tijdens mijn studie (Gezondheidswetenschappen aan de VU in Amsterdam) heb ik geleerd dat ware kennis afkomstig is van wat we kunnen zien, horen, meten en voelen. Onderzoek is objectief, controleerbaar, repliceerbaar. Toch heeft het mysterie van de onzichtbare werkelijkheid altijd al een bijzondere aantrekkingskracht op mij gehad. Zouden er ook waarheden bestaan buiten wat we kunnen zien, horen, meten en voelen? Want als dit zo is, dan zijn wetenschappelijk bewezen ideeën wellicht niet de enige waarheden. Het meest bizarre is dat de wetenschap zélf sterke aanwijzingen geeft dat er méér is."

Waarom zijn we op aarde

Waarom zijn we op aarde


Eigenlijk ben ik nog maar pas achter deze ontdekking gekomen toen ik de documentaire ‘Waarom zijn we op aarde?” van de NPO thuis op de bank zat te kijken. Enkele vooraanstaande wetenschappers vertellen dat zij bij het bedrijven van wetenschap een zekere waarheid kunnen bevatten die hen drijft naar iets ‘groters’. Een voorbeeld is professor Gregory Chaitin, wiskundige aan de Federale Universiteit van Rio de Janeiro. Hij noemt zichzelf niet religieus, maar zegt dat hij door zijn onderzoek wel in die richting wordt gedreven. Ook Ard Louis, hoogleraar natuurkunde in Oxford, zegt dat wetenschap antwoorden geeft op veel vragen, maar het mysterie daarmee eigenlijk nog groter wordt. “Dingen worden je duidelijker, maar ze lijken op iets diepers te wijzen. Daardoor krijg je het gevoel bij een afgrond te staan. Het mysterie wordt versterkt, ook al begrijp je het beter.”

Klein door grootse inzichten

Klein door grootse inzichten


Sommige ervaringen zijn zo ontzagwekkend dat wetenschappers zich er klein door voelen. Wetenschappers, dichters en theologen noemen dat ‘het sublieme’. Professor Sunetra Gupta, theoretisch epidemioloog aan Universiteit van Oxford, vertelt: “Het is dat gevoel als je in de buurt komt van een waarheid. Het besef dat wij werkelijk in staat zijn om tot grootse inzichten te komen, die ons overweldigen omdat we iets begrijpen dat we misschien niet mogen begrijpen. Dat wij ons niet mogen begeven waar engelen schromen te gaan. Daarom is het zo angstig. En daar kom je dichtbij als je iets wiskundigs begrijpt.”

Overweldigd

Ik raakte zelf laatst ook op zo’n zelfde manier overweldigd toen ik luisterde naar een lezing over het ontstaan en de complexiteit van de kosmos. Scheikundige professor Chris Kruse vertelde daar over hoe ontzagwekkend groot de kosmos is. Duizelingwekkende afstanden werden er even genoemd. Je zou kunnen zeggen dat de afstand tussen onze aarde en andere melkwegstelsels oneindig groot is. En dat is nog niet alles: in ons melkwegstelsel bestaat er dertig keer meer onzichtbare materie dan zichtbare materie. Wat?! En dan te bedenken dat ons melkwegstelsel niet het enige stelsel is. Er schijnen in totaal zo’n 100 miljard melkwegstelsels te bestaan?! Een ontelbaar aantal… Dat is een hoop onzichtbare stof… De onzichtbare, mysterieuze deeltjes zijn nooit gevonden, maar om de zwaartekracht op aarde te verklaren, móét die onzichtbare, donkere materie wel bestaan.

We hebben nog maar een tipje opgelicht van wat allemaal mogelijk is

Tegelijkertijd ben ik onder de indruk van hoe oneindig klein het kleinste deeltje is. De mens bestaat uit cellen, die bestaan uit moleculen, die bestaan uit atomen, die bevatten elektronen en kernen, kernen bestaan uit protonen en neutronen, deze bestaan uit quarks, en deze hebben we beschreven als elektrische snaren. Wetenschappers denken dat deze super kleine elementaire deeltjes bestaan uit ongeveer twaalf dimensies. Iets wat onmogelijk is om te begrijpen, omdat we de ruimte om ons heen in slechts(?) drie dimensies waarnemen! We denken dat we leven in een 3D wereld, maar blijkbaar bestaat de kosmos uit méér dan onze hersenen ooit zullen kunnen bevatten…
‘We hebben nog maar een tipje opgelicht van wat allemaal mogelijk is en zeker in mijn vakgebied is het zowat oneindig. De eerste miljard jaar zijn we nog niet klaar!’ – citaat van Nobelprijswinnaar prof. dr. Ben Feringa, uit Elsevier no. 26, 2016.

Hersenwetenschap

Hersenwetenschap


De wetenschap geeft dus zelf sterke aanwijzingen dat er méér is, maar we kunnen het niet zien. Als ik die gedachte even op me in laat werken, kan dat een heel eng idee zijn. Ongetwijfeld zijn er ook in mijn eigen vakgebied, de hersenwetenschap, waarheden die niet kunnen worden bewezen. Toch zijn er neurowetenschappers die iedere bovennatuurlijke verklaring proberen uit te sluiten. Een voorbeeld is hersenonderzoeker Dick Swaab, die alles terugbrengt naar het stoffelijke, de natuur. “Wij zijn ons brein” en “het brein is onze geest” zijn veel gehoorde uitspraken van deze neuroreductionist. Hiermee bedoelt Swaab te zeggen dat de meeste van onze eigenschappen aangeboren zijn en alles wat we denken, doen en laten door onze hersenen gebeurt. Toch sluit dit volgens mij nog steeds niet uit dat er méér in ons brein en in ons lichaam werkzaam is. Want, kan iets wat niet meetbaar is, met wetenschappelijke methoden worden uitgesloten?

Gelukkig onderzoek ik hoe de fysieke wereld werkt en hoef ik als wetenschapper geen antwoorden te vinden op de vraag waarom het werkt. Dat stelt me gerust, al is die fysieke werkelijkheid complex genoeg.

Bronnen

Bij het schrijven van deze blog heeft de schrijver gebruik gemaakt van onderstaande bronnen:

  • NPO documentaire ‘Waarom zijn we op aarde?’ aflevering ‘De werkelijkheid van ideeën.’ Nog tot 25 juni 2017 te zien.
  • ForumC cursus ‘Ontstaan van de kosmos en het leven op aarde’ door prof. dr. Chris Kruse.
Over Marij Middag

Over Marij Middag


Naam: Marij Middag
Functie: Onderzoeker
Organisatie: InteraktContour
Achtergrond: Gezondheidswetenschappen, VU Amsterdam

Meer lezen van Marij?

Reageren

Meer relevante artikelen

Stel hier je vraag